СЬӦЛӦМЫН ШУДЫС И ДОЙЫС

Интервью


— Ми тӧдмасьлім квайтымынӧд воӧ. Тэ сэк эн на нимав гижысьӧн, миян моз жӧ нуин журналистлысь ноп. Вӧліны тэнад очеркъяс «Войвыв кодзув» журналын, и неыджыд висьтъяс тшӧтш. И буретш уджалан вӧлі медводдза ыджыд гижӧд вылын, коді петаліс сэсся «Ныв локтіс пармаӧ» ним улын. Галя Горицвет, Аристарх Шумов, Оксана... Весиг и корреспондентлы места вичмӧдлӧмыд. Кӧсъя юавны, мыйла медводдза ыджыд гижӧдад босьтін шӧр героинянас эн коми нылӧс, а кыськӧ Украинаысь локтӧм ныв-зонъясӧс? И шензи весиг, мый сэтшӧм бура гижан украинскӧй сёрнисӧ...

— Ме сэки радиоад уджалі промышленнӧй отделын, зэв ёна ветлӧдлі командировкаясӧ. Сэки ӧд асьным томӧсь вӧлім да быдлаӧ ӧдйӧ кыпавлім. Кытӧн сӧмын эг вӧвлы ме сэки. И вӧрын, и ва вылын, шахтаясӧ лэччывлі, бурӧвӧй вышкаяс вылӧ кайлывлі. Но век жӧ медся матын мен вӧлі вӧр. Ачым сэн томсянь уджавлі, ёна ветлӧдлі.

А артмис кыдзи? Сэк ӧд коліс гижӧдад кыпӧдны кутшӧмкӧ проблема. Дерт, тайӧ и ӧні колӧ, и век ковліс. Промышленнӧй-ӧ, нравственнӧй-ӧ, да любӧйтор.

Сійӧ кадас татчӧ вайлісны уна йӧзӧс оргнабор серти. Украинаысь, Белоруссияысь, да быдлаысь, позьӧ шуны. Воасны, мыйкӧ дыра уджыштасны, босьтасны нажӧтка, и — бӧр гортаныс. «Дозмӧр койт» пьесаын пасйӧма менам ӧтилаын та кузя: «Лес на хату заработаем, и домой...» Век долыда мунлісны бӧрсӧ.

Ме и мӧвпышті сэки петкӧдлыны: со, том нывка локтӧ кыськӧ ылі степъясысь коми вӧрӧ, дзик мӧд муӧ. И мӧд олӧм тані. И дзик мӧд удж. И кыдз сійӧ пырӧдчӧ сэтчӧ. Ме ачымӧс сувтӧді сы местаӧ да весиг повзьышті: мыйсянь сійӧ заводитас, кыдзи кутас асьсӧ, кыдзи коми йӧз дорас матыстчас да мый да. И вот сэтшӧм судьбасӧ ме сувтӧді ас син водзӧ да кажитчис интереснӧйӧн. Торъя нин, кутны кӧ тӧд вылын, мый коми йӧзкӧд кутас уджавны, накӧд ӧти олӧмӧн овны.

Вот сэсянь заводиті, а сэсся водзӧ кыскис-кыскис дай. Медводдза ыджыд гижӧд сійӧ менам. Босьтчи, корсялі геройяссӧ. Лесопунктса начальникнас аддзи Паничевӧс. Сэсся Аристарх Шумов. Дерт, став персонажсӧ, кодӧс коркӧ гижлі, ме босьталі олӧмсьыс. Ас кежысь ме аддза, ылӧсас на, — ӧтиӧс, мӧдӧс, коймӧдӧс. А сэсся нин ӧтувта ставнысӧ.

Пӧшти быд персонаж ме зіля вӧчны сэтшӧмӧн, мед эськӧ ловъяджыкӧн лоис. Гӧгӧрысь век тӧдсаясӧс вежӧрта да век нин кодӧскӧ аддза, код серти кутшӧмкӧ ногӧн позьӧ тэчны литературнӧй геройӧс. Дерт, сэн вежлалан унатор, ассяньыд либӧ мукӧд вылысь содталан мыйсюрӧ, но геройсӧ аддзан ловъяӧн. И кыдзи сійӧ кияснас уджалӧ, и кыдзи да мый мӧвпалӧ. Тадзи корсялі геройяссӧ да и гижи сійӧ медводдза уджсӧ. Ме ещӧ зіли нӧшта ӧдйӧджык нин сійӧс помавны. Тані, карас нин, помавлі рытъя школаын дасӧд класс, и окота водзӧ вӧлі велӧдчыны Литинститутын. Та могысь коліс творческӧй конкурс пыр мунны, а ичӧтик гижӧдъяснад, очеркъяснад, кыдз сэтчӧ сюйӧдчан? Эг лысьт весиг. Чайті, мый этша лоас, да оз босьтны. Сы понда и тэрмаси ӧдйӧджык эштӧдны медводдза повесьтсӧ. Литинститутӧ и мӧдӧді сэсся.

— Помнита, тэнад «Ныв локтіс пармаӧ» повесьтыд мыйӧн сӧмын петіс «Войвыв кодзув» лист бокъяс вылын, медводдза гонорар вылас пырысь-пыр нуӧдлін миянӧс ньӧбны нывкаясыдлы пианино...

— Да-а (сералӧ), мыйӧн сӧмын гонорар пондісны сетыштавны, ветлім нывъяслы пианинола. Кыским нёльӧд судтаӧдз. Сэсся семьяӧн ветлім Москваӧ, столичанымӧс петкӧдлі нывъяслы. Сы бӧрын ветлім менам вокъяс ордӧ Украинаӧ — ӧтиыс Днепропетровскын уджаліс да оліс, мӧдыс — Донецкын. Сійӧ гожӧмнас ми гӧгӧр ставсӧ ветлӧдлім, кытшовтім...

— Гашкӧ, сэсянь и мунӧ тэнад украинскӧй кыв тӧдӧмыс?

— Да, и сэсянь тшӧтш. Ме ӧд вокъяс ордын сыӧдз вӧвлывлі нин. Сэсся ичӧтсянь, дас нёль арӧсӧн, муні уджавны вӧрӧ. Сэні вӧліны быдсяма сёрниа йӧз — рочьяс, казачкаяс, украинкаяс. Ме зэв ёна радейтлі сьывны украинскӧй сьыланкывъяс. Ӧнӧдз на дасӧс кымын помнита кывйысь кывйӧдз. Зэв ёна сьывлывлім.

Война бӧрас, кор ветлім вӧвъясла Прибалтикаӧ, ветлысь пӧвстас вӧліны жӧ украинасаыс, да и сэки ёна кыпыда сьывлывлім. Но и армияын ме служиті уна украинасакӧд. Весиг ӧткымынлысь овъяссӧ сюялі вежлавтӧг аслам гижӧдъясӧ. И век жӧ том дырсянь, челядь дырсянь менӧ кыскылісны украинасалӧн сьыланкывъясыс — мылаӧсь, сьӧлӧмад йиджанаӧсь...

А кор сэсся ставсӧ ӧтувтан, паськӧдан, вежӧртан, кыдзи эськӧ олісны татшӧм йӧзыс, мый кӧсйисны, мый налы медся коланаӧн вӧлі, сэки артмӧ и гижӧд сюрӧсыс, и сэтчӧ пыртӧм йӧзыс ловъя олӧмӧн быттьӧ олӧны... Весиг аслыд интереснӧ, окота тӧдны, мый вермас водзӧ лоны, кыдзи вежсясны геройяслӧн видзӧдласъясыс.

Зэв ёна сійӧ повесьт вылас уджалі. Радиоад пессигӧн ӧд век кытчӧкӧ котӧртім — гижны очеркъяс да мукӧдтор. А олім лёкиника, кык челядь нин вӧлі. Рытнас узьыштан неуна, а сэсся кор ставыс водаласны, асъядорыс чеччан да пуксян пызан сайӧ гижны. Ачыд тӧдан, кыдзи ми сэки овлім. Кӧть и ӧнія олӧмсӧ он жӧ вермы ошкыны.

А сэсся пета вӧлі отпускӧ, содтӧд творческӧй отпуск кора, да сідзи-й ковмис вӧчны художествоа гижан уджсӧ.

Кор повесьтыс эштіс, нуи «Войвыв кодзулӧ». Яков Митрофанович Рочевлы сеті. Видлалісны да шуисны: да-а, тайӧс пӧ колӧ сетны, сӧмын мыйсюрӧ вылын колӧ на уджыштны. Льӧмъюын отпускалігӧн пукалі сэсся нӧшта кузякодь на. Квайтымын кыкӧд вонас петіс повестьыс «Войвыв кодзув» журналын, а квайтымын нёльӧднас — торъя книгаӧн. Сетісны сигнальнӧй экземпляръяссӧ, лэчча площадь вомӧн Сӧветскӧй уличвывса на радиокомитетӧ да думайта, мед, эськӧ, мися, унджыкӧн аддзылісны да казялісны менсьым радлунӧс — моздор тыр книгаӧн ӧд лэчча! Артмис!

Неважӧн корлісны университетса финн-йӧгра факультетӧ. Нывъяс лэптісны кыськӧ «Ныв локтіс пармаӧ» книгаӧс. Бонзьӧма нин. Сідзкӧ, лыддьӧны ӧнӧдз. И таысь, дерт, любӧ.

— Но бӧрынджык ӧд ёна вежлалін медводдза повесьттӧ...

— Да, вежлалӧма лои роч кыв вылӧ вуджӧдігас на. А сэсся окота вӧлі нӧшта бурмӧдыштны, ещӧ на шыльӧдыштны, ёсьмӧдыштны кытсюрӧ. Век жӧ медводдза ыджыд гижӧд. Уна лои сетӧма сылы ассьым пӧсьлунӧс и том кадӧс.

Подстрочниксӧ вӧчи да, аслым эзджык кажитчы. Гашкӧ, унджык лои сюйӧма гижӧдас производственнӧй темасӧ, «проблемаяс» решайтӧмсӧ. Сизимдасӧд вояснас нин, кор сӧвмышті да мый да, вежӧрті, мый, тыдалӧ, озджык нин ков ёна сюйӧдчыны быдсяма комплекснӧй да сквознӧй бригадаясас. Сизимдас сизимӧд воӧ петавлі «Войвыв кодзув» журналса редактор уджысь да быдса во пӧшти выльысь гижи медводдза повесьтӧс. Весиг вежлалі ним-овсӧ кодсюрӧлысь, шуам, лесопунктса начальникыслысь, Паничев пыдди Кувалдин лоис. Сэк кежлӧ ме унатор нин тӧдмалі содтӧд да мый да. А повесьтлӧн нимыс «Ныв локтіс пармаӧ» пыдди лои «Муным нималӧ пармаӧн». Паськыдджык вежӧртаса быттьӧ. Сэсся рочӧн петаліс «Земля зовётся пармой» нимӧн. Сыысь ме босьтлі ВЦСПС-лысь да СССР-са писательяс Союзлысь премия.

Татшӧм лоис «Ныв локтіс пармаӧ» повесьтлӧн историяыс да сы вылын водзӧ уджалӧмыс.

— А код вылысь серпасалін тэ сэні корреспондентлысь аслыссяма чужӧмсӧ, йӧз дорӧ сылысь сибӧдчӧмсӧ?

— А-а, вӧвлі ӧти сэтшӧм российскӧй собкор. Ме кутшӧмакӧ медводз сійӧс эськӧ серпасавлі да... Но и ачымӧс, ме ӧд эг этша уджав корреспондентнас, быдлаын вӧвлі. Медколанаыс ӧд этшсӧ петкӧдлыны, характерсӧ...

— А сэсся тэнад друг чуктіс кыськӧ лыддьысьысьлы дзик на тӧдтӧм том морт, весиг зонка на первойсӧ, — Федя Мелехин. Кыдзи сійӧс корсин, код вылысь гижин. Ме помнита Федяӧс «Проса рок» висьтсянь, коркӧ квайтымынӧд вояс шӧрсянь...

— Тан менам эм книга, коді петавлӧма квайтымын сизимӧд воын. Сэні эмӧсь нин Федя Мелехин йылысь висьтъяс — «Воклы дозмӧр», «Квайтсё шайт», «Проса рок»... Сёян гӧгӧр сёрниыс медсясӧ гартчӧ. Чайта, тайӧ гӧгӧрвоана...

Томдырыс менам вӧлі озыр — унатор тӧдлі, унатор вӧчлі, уна йӧзкӧд аддзысьлі — сиктын и, вӧрын и. Быдлаӧ ветлӧдлі. Со тай вӧвъясыдла Прибалтикаӧдз ветлӧма лои и. Пуръястӧ кылӧдлі. Пӧрӧдчылі и быдтор. И кӧнкӧ ставыс сійӧ пуис ас пытшкын, олӧмын. Дыр эг тӧд весиг, кыдзи бӧр матыстчыны сійӧ кольӧм кадас, воддза тӧдсаяс дорас. Ӧтчыд кучкис сэсся мӧвп петкӧдлыны, кыдзи шедліс война дырйи «стахановскӧй паёк» — проса рок. Коді медуна пӧрӧдас луннас вӧрсӧ, сылы сетӧны содтӧд проса рок да кымынкӧ кортӧм кампет. А ме вӧлі уджала статистикӧн, окота вӧлі велӧдчыны пӧрӧдчыны. Ёнмышті нин сэк кежлӧ. А пӧрӧдчысьясыс вӧліны вайӧм йӧз — немечьяс да кодъяс да. Зэв жебӧсь. Мися, верма жӧ накӧд ордйысьны...

И вот сійӧ проса роктӧ окота вӧлі кыдзкӧ петкӧдлыны, а ог тӧд — кыдзи. Сэки Льӧмъюӧ ветліс теплоход. Кык час чӧж каян, уна йӧзӧс аддзылан. И кык час чӧжсӧ мыйкӧ думайтан. Видзӧда коркӧ ӧти нывбаба вылӧ... Ар нелямына кымын. И аддза быттьӧ вӧрын уджавлӧм том нылӧс, коді лоӧма ӧні арлыдаӧн нин. Мися, тайӧ жӧ сійӧ Наташаыс, коді уджавліс коркӧ миянкӧд... И вот Федя Мелехин тӧдӧ быттьӧ воддза тӧдсасӧ да сёрниӧ воӧны, казьтылӧны кольӧм кадсӧ. И тадзи менам петіс сэсся «Войвыв кодзув» журналын «Проса рок» висьт.

Менӧ тайӧ ӧзтіс — важ казьтылӧмыс. Чужисны мукӧд казьтылӧмъяс, мукӧдтор, мый вӧвлі сэки, том кадӧ. Ёна вӧрзьӧдіс дозмӧр кыйӧм йылысь казьтылӧмӧй. Дзик сідзи и вӧлі, кыдзи петкӧдлӧма «Воклы дозмӧр» висьтын.

А сэсся кучкис сьӧлӧмӧ: а вай жӧ ме Федя нимсяньыс гижа ещӧ ӧтитор и мӧдтор на. Медводз гижи выль ног «Проса роксӧ», сэсся «Кӧні тэ, кар?» и «Воклы дозмӧр».

Литинститутын велӧдчи да, видлалісны сэні висьтъяссӧ — творческӧй семинаръяс ӧд век мунлісны. И ошкисны гижӧд подувъяссӧ. «Проса роксӧ» вуджӧді да сеті «Дружба народов» журналӧ. Сэк жӧ Сыктывкарын муніс гижысьяслӧн съезд. Сэтчӧ воліс Петрозаводскысь «Север» журналса редактор Дмитрий Гусаров, зэв тӧлка, шань роч морт. Менсьым висьтъясӧс съезд вылас ошкисны жӧ. И Дмитрий Яковлевич шуӧ: вай пӧ нуа кодлыкӧ, вуджӧдчысьлы. Босьтіс да нуис. Вежон-мӧд мысти воис Станислав Панкратовсянь письмӧ. Висьтъяс пӧ кажитчисны, босьтчӧ вуджӧдны.

— А тэ мый ыстылін, подстрочнӧй перевод?

— Да, подстрочник.

— Тіян ӧд зэв дыр кыссис Панкратовкӧд ӧтувъя уджыс...

— Да, «Север» журналын сэк пырысь-пыр и сетісны Федя Мелехинсянь дасьтӧм висьтъясӧс. А мыйӧн сэн петісны, кутісны воавны письмӧяс. Роч лыддьысьысьяссянь. И менам сьӧлӧмӧй вӧрзис: тайӧ тай, мися, позьӧ на мыйсюрӧ лэдзны. И Панкратов ыззьӧдіс: давай, шуӧ, водзӧ вӧч мыйкӧ.

А мыйла Федя Мелехин? Мелехинъяс — койгортсаяс. Дыр корси овсӧ и сувті та вылын. Окота вӧлі эськӧ аслам ов дінӧджык сибӧдыштны, но... Туробова Светлана менам эм нин. А Мелехинъяс зэв паськыда нималӧны Койгортын.

— Мелехин йылысь медводдза повесьт тэнад вӧлі «Регыд дас квайт»?

— Да. Босьті отпуск. Сэк ме «Войвыв кодзув» журналын нин уджалі. Сэтшӧм пӧся гижи сійӧ повесьтсӧ... Ачым вӧлі серала и, бӧрда и. Зэв ӧдйӧ и зэв кыпыда ме гижи «Регыд дас квайтсӧ». Татшӧм пӧсясӧ гижлі сӧмын «Воклы дозмӧр». Гашкӧ, ӧти суткиӧн артмис сійӧ менам. Ӧтчыдысь ӧдӧбтчӧмӧн, позьӧ шуны, чужис и «Регыд дас квайт». Ысті Панкратовлы вуджӧдӧмсӧ. И сысянь локтӧ телеграмма: «Поздравляю с удачей! Но Шура Рубакин несколько розоват...» И ме гижи нӧшта ӧти глава, кыдзи март стахановскӧй тӧлысьӧ, шойччан лунӧ Шура Рубакин вӧтлӧ бабаясӧс удж вылӧ. Кӧсйысьліс сетны выходнӧй, а вӧтлӧ уджавны... Сійӧ главасӧ и ачым ме артала зэв мӧрччанаӧн.

— Медбӧрын сэсся Шура Рубакинӧс гуалан...

— Да, кулӧ. Петкӧдла тай, мый уджалігас пыр нин сьӧласьліс вирӧн. «Тіянлы водзӧ овны» повесьтын сійӧ ёна висьмӧ да кувсьӧ...

А «Регыд дас квайт» повесьт сэки петіс «Север» журналын. Сэсся ме муні Москваӧ, кутшӧмкӧ съезд вылӧ ли мый ли. Пукала писательяс Союз керкаын ӧшинь дорас, и кодкӧ матыстчис ме дорӧ, тӧдтӧм морт. Юалӧ: «Вы — Торопов? Вочавидзи: да. Ме, шуӧ, неважӧн вӧлі съезд вылын Петрозаводскын да аддзысьлі сэн Станислав Панкратовкӧд. Сы вӧзйӧм серти кӧсъям печатайтны «Регыд дас квайт» повесьттӧ да висьтъястӧ «Современник» издательствоын. Сэки и петіс менам «Где ты, город» книга.

«Современник» издательствоыс неважӧн на вӧлі котыртчӧма. Сэтчӧ босьтӧмаӧсь уна том, писькӧс, ылӧ видзӧдысь йӧзӧс, кодъяс асьныс корсьлісны авторъяссӧ Россия пасьталаысь. Вӧлі сэн и национальнӧй литератураяслӧн юкӧн. Кыпыдӧн казьтывсьӧ сійӧ кадсӧ: квайтымынӧд вояссяньыс ёна кыптіс олӧмсӧ олӧмӧн кылӧмыс, личалыштіс и, долыдджыка пондіс овсьыны унджыкыслы. И вот петіс менам «Где ты, город» книга...

«Современник» сэки ёна нималіс. Тэкӧд сёрнитны дасьтысигкежлӧ со лэпті став петӧм книгаясӧс. «Современник» лэдзис менсьым «Где ты, город». Сэсся гижи повесьт «Но, биа-бордаяс!» («Ну, залётные!»). Сійӧс содтісны да бара выльысь лэдзисны. Зэв ыджыд тиражъясӧн. Унджыкыс сё сюрсӧн.

«Биа-бордаяс» бӧрти ме гижи «Тіянлы водзӧ овны» да «Видза колян, мушкетёр». Нимті ӧтувйӧн — «Вам жить дальше». Сійӧ книгасӧ «Современникын» выльысь лэдзисны сё сюрса тиражӧн.

— Россияса Государственнӧй премиясӧ тэныд кутшӧм книгаысь сетлісны?

— Таысь, «Вам жить дальше» книгаӧ ӧтувтӧм гижӧдъясысь, 1984 воӧ. Тайӧ книгасӧ лэдзис сэсся и «Советская Россия» издательство. А «Современникыс» бара на лэдзліс «Избранное» ним улӧ ӧтувтӧм гижӧдъяс.

Москваӧ локта да, праздник кодь, век сэтшӧм бура примитлісны «Современникас». Сэсся письмӧасьӧм зэв ыджыд артмыліс, быдса архив менам чукӧртӧма. Локтан издательствоас да, сэтшӧм радӧсь тэныд. Кызвыннас редакторыс том нывбабаяс... Зэв кыпыда уджалісны.

Союз киссьӧм бӧрад жугӧдӧмӧн жугӧдісны сэтшӧма нимавлӧм издательствосӧ...

— Федя Мелехин дыр, дыр оліс тэ пытшкын, тэнад сьӧлӧмын, тэкӧд орччӧн. И вайӧдіс сэсся Коми Республикаса Народнӧй писательӧдз.

И со — «Чужин кӧ мортӧн» роман. Сэні и милиция, и мукӧд геройяс. Кыдзи сэтчӧсӧ чеччыштін друг?

— Унджык гижӧдыс менам том йӧз йылысь. Ме тӧда, ачым сьӧкыдакодь олі да, кутшӧм сьӧкыд томъясыдлы пырны ыджыд олӧмас. Меным окота вӧлі, велӧдны — не велӧдны, а кыдзкӧ аслам вӧвлӧмторъяс пыр петкӧдлыны томъясыслы, кыдзи эськӧ позьӧ либӧ оз ков вӧчны мыйкӧ, аслам ӧшыбкаяс, торксьӧмъяс пыр петкӧдлыны олан туйвизьяссӧ. Медым эськӧ мукӧдъяскӧд эз лоны сэтшӧм ӧшыбкаясыс да торксьӧмъясыс.

Карын ме ола, рытъя школаын велӧдча, вой шӧръяснас ковмыліс ветлӧдлыны. Кар помас овлім, няйтті собавлім, и мыйта сэн паныдасьліс лёкторйыс, мисьтӧмыс, шогмытӧмыс. Да и ӧні мӧй этша сэтшӧмторйыс! А ме кор босьтчи тайӧ гижӧдас, сэки татшӧм темасӧ эз на вӧв кыпӧдӧма, торъя нин миян, коми литератураын. Том йӧзлӧн шышкалӧмыс да мый да. Кыдзи разнӧй йӧз котыръяс олӧны. Менам вӧліны заводса тӧдсаяс, зэв шань том йӧз, Гена Габовыд, шуам. Куим чукӧр менам босьтӧма. Да и милициякӧд менам сэк йитӧдъяс лоины. Бур и, лёк и. Но и кылан, ӧтиӧс грабитӧмаӧсь, мӧдӧс мыйкӧ вӧчӧмаӧсь. И мем окота лои петкӧдлыны том йӧзлӧн разнӧй котыръяслысь олӧмсӧ. Шуам, сійӧ жӧ милицияса чинаыс — кодӧскӧ велӧдӧ, а ассьыс писӧ оз сяммы бур туй вылӧ сувтӧдны. Кодӧскӧ гӧгӧрвоӧ, а мӧдӧс оз кӧсйы гӧгӧрвоны. Но, а заводса том йӧзтӧ ме бура тӧді, очеркъяс гижлывлі на йылысь и. А коймӧдыс — журналист котыр. Тайӧ куим котыр пырыс ме серпасалі тшӧтш и войся карлысь олӧмсӧ. Сійӧ жӧ народнӧй дружинаяс, шуам. Ӧні найӧ эз лоны, а ӧд зэв ыджыд да бур удж вӧчлісны.

Дерт, сьӧкыд вӧлі. Темаыс вывті ыджыд, сложнӧй. И век жӧ кутшӧмкӧ ногӧн петкӧдлі олӧмсьыс тайӧ серсӧ.

— Тэнад гижӧдъясын зэв уна места босьтӧ вӧр-ва понда майшасьӧм. Меным зэв ёна воліс сьӧлӧм вылӧ тэнад «Арся сьыланкыв» повесьт. Зэв аслысногаӧсь став геройясыс сэні: и Степан Фёдорович, и Райда, и медся нин — тундраын чужлӧм Питирим, Питько. Сэтшӧм кужӧмӧн вӧдитчан сэні изьватас сёрнинас. Кытысь да кыдзи уси тайӧ повесьтыслӧн темаыс?

— Збыль шуин, быд гижӧдын менам вӧр-ваыс мунӧ шӧр визьӧн, сьӧлӧм дойӧн. А сэсся ми Печӧра вылас унаысь ветлывлім. Вит-ӧ-квайтысь артмис-а. Егор Рочевкӧд ветлывлім. Щельябӧж горулын мунам вӧлі пытшкӧсса тыяс вылас. Праскан сикт сэні. Помтӧм тыяс, некод абу. Кытчӧкӧ вежон кежлӧ пыран, а чериыс — петкӧднытӧ он вермы.

— И петкӧдлан Степан Фёдоровичлысь горшлунсӧ?

— А мый, комияс пиад ӧд абу этша сэтшӧмыс. Мӧдӧдчас кыйны-вины да помсӧ оз аддзы. Коркӧ ӧти висьтасьліс, кыдзи чарӧм вывті йӧраясӧс кыйлӧмаӧсь. Зарадыд пӧ жаль нин да, черӧн нӧшкалан кокъяс вывсьыс усьӧм пемӧсъяссӧ. Горшлуныд и комияслӧн тырмӧ.

— Ми зілям тӧдчӧдны, мый комияс зэв вежавидзӧмӧн кыйсьылісны, лишнӧй эз босьтлыны вӧр-васьыс, а артмӧ, мый эмӧсь быдсямаыс?

— Быдсямаыс. Тырмӧ и горшлуныс, и лёклуныс. Эмӧсь татшӧмъясыс...

— Вӧр-ва видзӧмсӧ тэ зэв ёся кыпӧдлін «Дозмӧр койт» пьесаын...

— Да, буретш вӧр-ва видзӧмкӧд йитчӧма сэні сюрӧсыс. «Глухариный выступ» ним улын мунліс сійӧ рочӧн, да весиг мӧд премия сетлісны сыысь, ВЦСПС-ӧ мӧдӧдлі да.

— «Арся сьыланкыв» повесьтыд тэнад ёна, дерт, вӧрзьӧдӧ уна боксянь...

— Радиоад уджалігӧн ми быдлаті ветлім, унатор аддзылім. Менам ӧд сэні гижӧма, мый тулыснас, ытва дырйи, тайӧ котырнас вӧліны Эжва вылын. Сэсся аръявылыс мунісны Печӧра вылӧ. Аддзылісны, кыдзи Усваыс йитчӧ Печоракӧд, да сэні дзик саридз кодь артмӧ. И сэтшӧм помтӧм озырлун. Аслам ветлігъясӧ ме ёнакодь кыйкъявлі-видзӧдлі, кыдзи пасьтасьӧны изьватас нывбабаяс, кыдзи сёрнитӧны. На пытшкын овлі да тӧді, дерт, мыйсюрӧ. Повесьт петӧм бӧрас кодсюрӧкӧд сёрнитлі да, ошкыштісны кодь весиг, мый стӧча пасъялі изьватас сёрнисӧ... Йӧзсӧ, кодӧс петкӧдлі, ставсӧ аддза ловъяясӧн, син водзын сулалӧны. И повесьтсӧ зэв пӧся жӧ гижи, сьӧлӧмсянь. Дерт, Усва гӧгӧрын, бӧръя неминучаяс вӧсна да мый да, ӧні ёна вежсис ставыс, десантъясӧн быдлаӧ волӧны, лякӧсьтісны. Но ме сэки нин гижлі, мый ытва бӧрас бадьяс вылас кольӧма весьт-мӧд пасьта сирӧсь вӧнь — юӧдыс кывтысь нефтьсьыс. Вӧтасьӧ тай Райдаыс, кыдзи ставыс сотчӧ гӧгӧр, а чериыс васьыс чеччалӧ да горзӧ быттьӧ: мый пӧ ті миянкӧд вӧчинныд?! И гижлі ме тайӧс Усваса гырысь неминучаясысь ёна водз на.

— Нӧшта ӧти гижӧд тэнад вӧлі — «Выль капитан» повесьт. Люся Шишкина сэн шӧр героиняыс, Аршин, Гертруд Матев, кодӧс син саяс нимтӧны зэв стӧча — Сӧтанаматевӧн... И ме бара жӧ казявлі, кутшӧм стӧча, тӧдӧмӧн вӧдитчан тэ сэні ва вывті ветлысьяслӧн ас нога сёрнинас...

— Радиоад уджалігӧн ӧд, висьталі тай, быдлаӧ слӧймылі волыны. Кайлі Сыктыв йылӧдз катер вылын пур кылӧдысьяскӧд. Ас пыр мунӧма ставыс. Ме радейта гижны сы йылысь, мый збыльысь тӧда, аддзылі олӧмсьыс. Дерт, ставсӧ шыльӧдан, ёсьтан сэсся вежӧрнад нин. Командировкаясӧ вӧрад да кытчӧ ветлігӧн ме лунтыръясӧн уджавлі либӧ увйысьысьӧн, либӧ трактористлы отсасьысьӧн-чокеровщикӧн.

Катерӧн пурла кайлігӧн ме ставсӧ жӧ ас синъясӧн аддзылі. Моторыд жугавліс и. Сӧмын капитаныс эз нывка вӧв. Но ме тӧдлі, мый ӧти катерӧн веськӧдлӧ буретш томиник на нывка...

— Радиоад уджалігӧн, ме тӧда, уна ветлін вӧрті. Шуам, сійӧ жӧ Иван Тимофеевич Товпекоӧс тэ и восьтін, и нимӧдін. Дыр, буракӧ, семьяяснад ёртасинныд, волысинныд.

— Да, помнита, локті ме сэтчӧ Кӧмъярас (Яснӧгсянь мыйкӧ матӧ комын километр лоӧ), и кори Товпекоӧс: асывсяньыс босьт, мися, менӧ уджавны бригадаад. Да мый, шуӧ, тэ. Ми пӧ зэв водз каям да мый да. Асывнас садьми ме, водз чеччысь мортыд да, видзӧда да, сылӧн гӧтырыс, и мамыс, ловъя на вӧлі, жаритӧны Иван Тимофеевичлы бур асъя сёян. Менӧ чуймӧдыштіс весиг, мися, кутшӧма со тӧждысьӧны уджалысь морт вӧснаыд. Быдтор дасьтӧны. Квайт часын колӧ петны нин, а кор нин найӧ чеччӧмаӧсь сэк кежлӧ, мед лӧсьӧдны ставсӧ: жаритӧны, пуӧны, пӧжалӧны... Ме лунтыр бригадаас увйыси, чокеруйтчи... Гижлі очерк, уналаын сійӧ петаліс. Кутшӧмкӧ ногӧн, гашкӧ, и артмис Иван Тимофеевичӧс нимӧдыштӧмыс, лэптыштӧмыс...

— Бергӧдчылам литератураланьыс. Тэ дыр уджалін «Войвыв кодзулын», редакторӧн уна во вӧлін. Тэ пыр муніс уна гижӧд — уна гижысьлӧн, тӧдса вӧлін ставныскӧд — и арлыда, и томджык гижысьяскӧд. Кодкӧд тэ вӧлін медся матын, кодлань тэнӧ асьтӧ кыскисджык?

— Сёрнитігас ме казьтышті нин, кыдзи ме вайи журналӧ ассьым медводдза повестьӧс — «Ныв локтіс пармаӧ». Сеті Яков Митрофанович Рочевлы. Иван Васильевич Изъюров сэн жӧ вӧлі. Яков Митрофанович дорӧ, дерт, кокниа сибавліс быдӧн. Армияысь локтӧм бӧрын ме лыдди сылысь «Кык друг» романсӧ. Ёна кажитчис. Ми ӧд быдмигӧн Нёбдінса Витторӧс, Тима Веньӧс да мукӧдӧс лючки эг и тӧдлӧй. А Яков Митрофанович со син водзын, ловъя гижысь... Медводз, дерт, сылы гижӧдъясӧс вайлі. Зэв ыджыд сьӧлӧма прӧстӧй коми морт вӧлі. Некор асьсӧ вылӧ эз пуктыв. А сэсся ме радиоад дас кык во уджалӧм бӧрын литератураад куті сюртчыныджык нин да, окота лои гижысьяс дорас ёнджыка гартчыштны. Гашкӧ, мися, нӧшта мыйкӧ ыджыдджыктор гижсяс. И муні сэсся радиоысь... Яков Митрофанович буретш паныдасис да юалӧ: мый нӧ пӧ сэтшӧм жугыль Иваныс? Радиоысь, мися, муні, а мый вӧчны водзӧ — ог на тӧд. Да, лок пӧ миянӧ! А ме, гашкӧ, мися, ог на вермы уджавны журналад — миян ӧд удж вӧсна кыв кутӧмыд сэки ыджыд вӧлі... Да, лок, шуӧ, артмас ставыс. И ме локті «Войвыв кодзув» журналӧ. Ми сэк пукалім сэні: Яков Митрофанович — редактор, Иван Михайлович Вавилин — ответсекретарь и ме — литсотрудник. Найӧ кызь арӧсӧн ыджыдджыкӧсь ме серти, ме налы пи туйӧ шогми.

Сійӧ кадас кылі ачымӧс вель шудаӧн. Ӧти-кӧ, сьӧлӧмсянь локті, мӧд-кӧ, окота вӧлі ёна уджавны, коймӧд-кӧ, велӧдчи Литературнӧй институтын, да книгаясыд заводитісны петыштавны. Яков Митрофанович ёна висьтасьліс важ олӧм йывсьыс. Налӧн ыджыд семья вӧлӧма. Дас чоя-вока-ӧ мый, Яков Митрофанович медся ичӧт пи. Сэсся Уквавом гӧгӧрад сэки вӧр-ваыс озыр на вӧлӧма. Вокъяс йывсьыс уна висьтасьліс. Шуам, Дорофей йылысь, коді вӧлӧма Балфлотса матросӧн. Абу уна сэтшӧм йӧзыс, кодъяскӧд сёрниысь шоналӧ сьӧлӧмыд. Яков Митрофанович буретш вӧлі татшӧм мортӧн.

«Войвыв кодзулад» ме уджалі кызь сайӧ во. Литсотрудникӧн, сэсся ответсекретарӧн, сы бӧрын лои редакторӧн. Мунлі во кежлӧ, мед выльысь вӧчны медводдза повесьтӧс. И бара на волі уджавны журналӧ редакторӧс вежысьӧн, П. Шахов сэки уджаліс редакторнас. Дерт, уна йӧз муніс ме пыр, уна гижӧд кызь во чӧжнад. Нина Куратовалӧн, Егор Рочевлӧн. Босьтлім сійӧс удж вылӧ журналӧ, Александра Мишаринаӧс босьтлім. Ме чайта, ставныс бур гижысьясӧн лоисны.

Меным ёна кажитчыліс Евгений Афанасьев. Мукӧдыс ӧд шмонитӧмсӧ, сералӧмсӧ пычкӧ. А сылӧн кыдзкӧ ачыс ставыс зэв гылыда петӧ, быттьӧ сідзи и колӧ, некутшӧм выныштчытӧг артмӧ шмоньыс. И вӧр-ва йылысь ыджыда мӧвпалысь мортӧн сійӧ вӧлі. Ленинградын кӧнкӧ философскӧй факультетын велӧдчывлӧма. Водз кувсис да, сэтшӧм жаль.

Миян тшӧтшъяяс лыдысь ме век виччыся вӧлі Владимир Безносиковлысь гижӧдъяс, мыйкӧ выльтор. Бара жӧ ставыс сылӧн аслас, сыктывса нога.

Проза кузя ме виччыси эськӧ выль гижӧдъяс Александр Ульяновсянь. Дерт, сійӧс ёна падмӧдӧ ыджыд уджыс — лоны ӧнія кадӧ издательствоса директорӧн абу кокнитор.

Сэсся ӧд том йӧзыс неуна локталӧны тай литератураас. Со тай Михаил Елькин вӧзйӧ Анжелика Елфимовалысь кывбуръяс. Дзик кывсьытӧм морт. Кӧнкӧ бокын тай, буракӧ, овлӧма. Менӧ вӧрзьӧдісны сылӧн кывбуръясыс, джудждалуннас медводз. Аслыспӧлӧс ног и сям...

Бӧръя съезд вылас висьталісны, мый лоӧма нин ветымын нёль гижысь, кодъясӧс примитӧма Союзӧ. Лыддьысьысь чинӧ, а гижысь содӧ. А колӧ, дерт, томджык гижысьяслы кыдзкӧ вежӧртны ӧнія кадсӧ. Миянлы тайӧс вӧчны сьӧкыдджык нин. Асьнымӧс вежны, бертны кутшӧмкӧ ногӧн он нин век вермы. Гижан ӧд сы йылысь, мый тэнӧ ёнджыка вӧрзьӧдӧ, мыйлань кыскӧ, мый кӧсъян, мед эськӧ сійӧ олӧмас пырис.

Ставыс заводитчӧ сысянь, кутшӧм сёрни мортыс кылӧ кагасяньыс. Менам чужис внук. Ачыс оз на сёрнит, а мый сійӧ кылӧ, кутшӧм кывъясӧн сы дорӧ шыасьӧны, кыдзи сёрнитӧны, сійӧс и босьтӧ лов вылас. И кылӧ кӧ сійӧ роч сёрни, роч кывъяс, кыдз вермас лоны комиӧн?

Сэсся век содтам промышленносьт, ваям уна йӧзӧс. Ӧтувъя чукӧрас асьным ми, комиыс, ӧтарӧ чинам и чинам. Босьтам либӧ татшӧмтор. Карад ми важӧн нин олам, волӧны, шуам, том йӧз — телевизор дзоньтавны, нӧшта кутшӧмкӧ могӧн, милиционер пыралас. Ставныслӧн овъясыс коми, а сёрниӧ воан да, коми кывсӧ некод оз тӧд, сёрнитны оз вермыны.

Бӧръя каднас ветлывлі ме университетӧ, педколледжӧ. Ӧтарсянь кӧ, зэв бур тайӧ, мый локтӧмаӧсь коми сиктъясысь нывъяс да зонъяс. А ме и юалі сэсся: а уна-ӧ лоӧ бӧрсӧ мунысьыс? Медся вежӧраяссӧ татчӧ вайим, а сэсся пырасны кытчӧкӧ карӧ уджавны, да сиктыс содтӧд на коньӧрмас. А мӧдарсянь шуӧны, мый некодӧс пӧ ог вермӧй мӧдӧдны велӧдчынысӧ. Гӧля олӧм понда.

— Сэтшӧм гӧля олӧ сиктыс...

— Да, ставыс дзикӧдз киссис. Менам со нылӧй, Галя, олӧ деревняад, институт бӧрас ветліс велӧдны, да аддза на серти. Сэтшӧм жаль ӧні сійӧ меным. Зэв сьӧкыда олӧны сиктад, ой-ой-ой...

Ме гижи бӧръя уджӧс — «Вошис гортӧ мунан туйыс», да дзик мӧд нога гижӧд сійӧ. Став шогъяссӧ тырмымӧн петкӧдлӧма. Геройыс локтӧ чужан муӧ Украинасянь. Сизимдас арӧс нин, гашкӧ. Медбӧръяысь нин, гашкӧ, слӧймис волыны. И кайӧ сійӧ Сыктыв вожӧд, мунӧ сиктъясӧдыс. И ловзьӧ син водзас ставыс, мый вӧвлі коркӧ. И кыдз нӧ оз майшӧдлы сійӧс, оз дойд сьӧлӧмсӧ, кор аддзӧ, мый ставыс гӧгӧр киссьӧма.

И мыйын нӧшта трагедияыс? Сы кодьыс — кызь вит миллион морт! Сы мында йӧз коли кытчӧкӧ бокиясӧ Сӧветскӧй Союз кисьтӧм бӧрын. Быдлаын выль государствояс лоины. Союз дырйиыд ӧд ми ёна жӧ ветлім — и Казахстанад, и Карпат саяд, Башкирияӧ. Мунан и аддзан вӧлі, мый быттьӧ дзонь планета, и тэ быдлаын сэн ас гортын моз. Ас муті ветлан. И уналаын бура олісны, и книгаясыд миян быдлаын петавлісны. И лои со сэсся кызь вит миллионлы драма, трагедия... Унаӧн «йӧрмисны» выль государствоясад, бергӧдчан туйяссӧ гортланьыс орӧдӧма. Гӧтырыс, шуам, украинка, сійӧ оз вермы локны. И тані сьӧлӧмыс аслас потласьӧ, мый ставыс жӧ киссьӧма чужан муас. Батьлӧн, пӧльлӧн керка киссьӧма, а гашкӧ, и рӧдыс нин сэсь быри сэсся. Вежӧртны вермытӧм драма тайӧ!

Вот геройӧй и юасьӧ, кыдзи-мый олӧны ӧні? Да мый вочавидзнысӧ? Юӧны «блеск» да, «троя» да. Стеклӧ весаланторъяс.

— Неважӧн ме сёрнитлі жӧ ӧти арлыдакодь нин морткӧд. Вомынысь. Висьтасьӧ, мый быд вӧчӧм уджысь корӧны мужикъяс мынтысьны сӧмын «трояӧн», некутшӧм мӧд дон эг на пӧ кывлы.

— Оз нин водкаӧн, а «трояӧн»?! Да ӧд нимсӧ сетӧмаӧсь кутшӧмӧс — «троя»! Легендарнӧй ним. Дзик нин сералӧм йӧз вылас.

— Лыддьылі бара жӧ тэнад тьӧзӧ, Иван Григорьевич Коюшевлысь, неыджыд книжка, кодӧс лэдзлӧмаӧсь 1926 воӧ, Комилӧн автономиялы вит во тыригкежлӧ. Кызь вит арӧса на вӧлӧма ачыс, а сэтшӧм паськыда да джуджыда мӧвпавлӧма. И кутӧма надея, мый коми войтырлы воссясны паськыд, гырысь позянлунъяс водзӧ сӧвмӧм вылӧ. А ставыс артмис мӧдарӧ...

— Кызьӧд воясад и вӧлі ыджыд кыпыс. Автономиятӧ сетісны. Сэсся овмӧдчыны позьӧ вӧлі кӧть кытчӧ. Став пӧчинокъясыс ӧд НЭП кадӧ и чужлісны. И некодлӧн эз вӧв кутшӧмкӧ полӧм, мый сылысь мыйкӧ гусяласны, кодкӧ мыйкӧ вӧрзьӧдас. А ӧні? Со, шуам, сійӧ, фермерыд. Гашкӧ, и кӧсйӧ босьтчыны, да оз лысьт. Ставсӧ ӧд гусявлӧны. Ичӧтик дача кодьясад мыйкӧ пуктан да он тӧд — ачыд идралан, али кодкӧ мӧд панъяс тэнӧ.

Коми крестьяниныд аслас ӧтка овмӧсад кӧть и сьӧкыда, шуам, уджавліс, куш чер да кык воропа пила кежысь, но лолыс вӧлі местаын, покойын. Эз пов, мый сылысь мыйкӧ вӧрӧдасны. Тӧдіс, мый вӧчас кӧ — вӧчас аслыс, челядьыслы. Сымда деревня да пӧчинок быдлаын вӧвлі коркӧ. Сы мында грезд...

Дерт, шуам, найӧ, кодъяс петісны фермеръясӧ водзджык на да вевъялісны, стӧчджыка кӧ, сяммисны кутшӧмсюрӧ техника, машинаяс босьтны аслыныс, найӧ ещӧ кыдзкӧ кутчысьӧны на. А мукӧдыс? Либӧ ломтас-мавтасыс пыр ӧтарӧ донсялӧ да кытчӧ кучкӧ?!

— Медым ньӧбны ӧти трактор, колӧ пӧ сдайтны кыксёысь унджык ӧшпи, бура тшӧгӧдӧмаӧс...

— Да, да, казявлі жӧ та йылысь газетысь. Дзикӧдз ставсӧ дзугисны. И водзӧ, буракӧ, нӧшта на дзугджык лоӧ...

А кызьӧд воясад? Сэки ӧд ставыс пондыліс сӧвмыны. Шуам, сійӧ жӧ Нёбдінса Виттор локтӧ сиктӧ, тырыс чукӧрмӧ йӧз, пансьӧ комиӧн кыпыд да гажа сёрни... Революцияӧдзыд ӧд ставыс мунліс рочӧн, и челядьӧс школаын велӧдлісны сӧмын жӧ рочӧн. Коми кыв мед абу вӧлі шуӧма. Комияслы асшӧрлунсӧ вайліс Октябрьскӧй революция. Ас кыв вылын пондіс петны книгаыд, пьесаяс. Коми йӧзыс ас муын унджык на вӧлі! Праздник кодь артмыліс ӧтарсяньыс и мӧдарсяньыс. Бӧръя гижӧдас, мый йылысь казьтылі нин, ме кӧнкӧ пасйи, мый кызьӧд воясыс и вӧліны буретш зарни нэмӧн коми войтырлы.

Коллективизация нуӧдтӧдз, кор ставыс босьтчыліс кыптыны — и олӧмыс, и культураыс, и литератураыс, и вӧр промышленносьт сэк ёна кыптыліс бур боксянь — войтыр кыліс, дерт, асьсӧ долыдӧн. А вӧрса «звучникъясыд» кылісны асьнысӧ мыйкӧ поэтъяс кодьӧн...

— А ӧнія мустӧм олӧмсӧ ми вермам кыдзкӧ венны? Тэ вот кутан та вылӧ кутшӧмкӧ надея?

— Миян олӧмъяс оз нин ёна нюжавны кутны, да ӧдвакӧ позьӧ кутны надея мыйкӧ бурджык вылӧ. Но олӧмыс, дерт, коркӧ босьтчас бӧр. А ӧні ӧд странаыс шӧри потӧма, ӧтувъялуныс абу. Кытчӧдз оз ло йӧзыслӧн ӧтувъялун, дыр кутас кыссьыны татшӧм шуштӧм олӧмыс. Огӧ мӧй нӧ вермӧй аддзывны ӧтувъялунсӧ?..

Сэтшӧм ӧдйӧ став йӧзсӧ юкисны озыръяс да корысялысьяс вылӧ, кутшӧм ӧтувъялун вермас лоны та дырйи? Неважӧн на коркӧ кывлі, мый Кулӧмдінын кӧнкӧ вит во нин абу аддзылӧмаӧсь «ловъя» сьӧм. Сетыштласны пӧ уджсьыс мыйкӧ йӧлӧн да мый да...

— Тайӧ жӧ кучкӧ ӧд и литература сӧвмӧдӧмад — кор гижысьлы оз мынтыны уджсьыс некутшӧм гонорар, воясӧн...

— Да сійӧ ӧд и эм.

— Быд сикас чукӧртчылігъяс дырйи ӧтлаын пукалігӧн ме век казявлі: блокнотад аслыд тэ он пасъяв сійӧс, мый сёрнитӧны, кутшӧм могъяс сувтӧдӧны да мый да, а пасъялан тешкодьторъяс, сёрни дзугӧмъяс да сэтшӧмтор. Но и выль кывъяс, кывтэчасъяс, кодъясӧс, тыдалӧ, водзті абу на кывлӧмыд...

— Да, пасъявлі сэтшӧмторъяс, мый менӧ чуймӧдліс, мый ӧнӧдз эг на кывлы кыськӧ мукӧдлаысь да мукӧдсянь...

Ме век нуӧді и нуӧда дневник. Зэв уна чукӧртӧма сэтшӧм гижӧдъяссӧ. Эг, дерт, дзик быд лун пасъяв сэтчӧ, но унатор йылысь гижӧма. Радиоад уджалігӧн ветлӧмъяссянь на. Быд аддзылӧмтор, торъя йӧзлысь оласногъяссӧ, уджалан сямсӧ. Кӧть нин ичӧтик пасъясӧн, но петкӧдлӧма, коді эм коді, кутшӧмджык морт. Дневникъясыс ёна отсалісны гижӧдъяс вылын уджалігӧн.

Колӧ эськӧ коркӧ бурджыка видлавны став сійӧ пасъялӧмъяссӧ... Ыджыд стопаяс чукӧрмӧма. Сэки менам кутіс нин пырны вежӧрӧ гижӧм йылысь мӧвпыс, но и вӧчавлі быдсяма пасйӧдъяс. Сэсся ӧд олӧмыс сідз песлӧдліс ми войтырсӧ. Артмӧ ли оз, но ставсӧ вӧлі гижалӧма, пасъялӧма.

Вот ӧні, шуам, пукала пызан сайын, гижысь мортыд, да, дерт, мыйкӧ мӧвпала век. Окота петкӧдлыны, кутшӧмӧн ми лоим ӧнія кадӧ, мый, шуам, сьӧлӧмӧй менам кылӧ, но и мыйысь доймасьӧ — мыйла мыйкӧ сідзи лои. И ӧнія йӧз пытшсьыс колӧ ставсӧ петкӧдлыны. Мортыд ӧд сійӧ пыр ӧтарӧ вежсьӧ и вежсьӧ. Дерт, шӧр сюрӧсыс, мый петалӧма бать-мамсяньыд, кольӧ, а став мукӧдыс вежсьӧ, ачыс олӧмыс вежӧ ставсӧ. Важ йӧз тай шулӧмаӧсь: ӧти юӧ пӧ оз позь пырны кыкысь. А олӧм визулыд ӧд век вежсьӧ и вежсьӧ. И артмӧ оз нин ӧти юӧ кыкысь ли куимысь пыралӧм, а пыр выльысьӧ и выльысьӧ. Вежсьӧ характерыд, пӧсьлуныд, ярлуныд. Сэсся ми олам сэтшӧм кадӧ, мый ӧти мортсьыс оз нинӧм тӧдчы; нырӧ, песӧ йӧзсӧ олӧм гудырыс. Сійӧ и личкӧ медъёна. Шуам, мортыс кӧсйӧ вӧчны мыйкӧ ас ногыс, а ӧнія олӧмыс оз лэдз.

Ме пасйылі нин, мый квайтымынӧд воясӧ кыдзкӧ кыпавлім, ставыс быттьӧ ловзьыліс, важся, колян кадся ӧшыбкаяссьыс быттьӧ мездмим. А сэсся со ставыс мӧдарӧ вежсис дай... Правительясыс эз кужны кутны йӧзыслысь сійӧ кадся кыпыдлунсӧ, ӧтувъялунсӧ. Личносьт культтӧ сэк быттьӧ венӧма лои, олӧмыс кыпмуніс. И колі кутны йӧзыслысь тайӧ кыпмунӧмсӧ да кутшӧмкӧ ногӧн водзӧ нуӧдны. А эз вот кужны. Дзикӧдз ставсӧ дзугисны сэсся... И бурланьӧ вежсьӧм нинӧм оз кыв. Мӧдарӧ, ставыс водзӧ на дзугсьӧ. Таысь и доймӧ сьӧлӧмыд. Сэні ӧд быд морт, ме думысь, кутӧ и шудсӧ, и дойсӧ...


Гижӧд
Сьӧлӧмын шудыс и дойыс
Жанр: 

lkejrlkelkrgner klrjnelknfrkl ekjnrjkenfrej